Over de Grote Gele Kwikstaart




Algemeen
De Grote Gele Kwikstaart heeft een uitgesproken voorkeur voor snel stromende beken en in het vlakke Nederland was de soort daarom zeer zeldzaam.
De verwante soorten Witte Kwikstaart en Gele Kwikstaart komen in meer uiteenlopende habitats voor en zijn hier veel algemener. Voor de uiterlijke kenmerken van de verschillende kwikstaarten zie: onderscheid Gele en Grote Gele Kwikstaart
Onze grootste kwikstaart heeft recent z'n habitatkeuze verruimd met rioolwaterzuiveringsinstallaties, haven- en rangeerterreinen, opslagplaatsen voor bouwmaterialen en andere antropomorfe landschappen. Beken en andere waterlopen blijven wel het belangrijkste habitat, waarbij als broedlocatie vrijwel altijd een sluis, watermolen, stuw of ander bouwwerk wordt uitgekozen.
Een paartje Grote Gelen kan in een broedseizoen wel drie legsels groot brengen, zie enkele broedbiologische gegevens.

Habitat
De Grote Gele Kwikstaart heeft als oorspronkelijk broedhabitat snelstromende beken in bosrijke landschappen.
Sterke stroming is een bepalende faktor voor het voorkomen van de soort.
Daarom moet vooral gezocht worden op plekken waar de waterstroom geknepen wordt, zoals bij bruggen, stuwtjes, sluizen en watermolens, waarbij deze kunstwerken ook nog eens geschikt zijn als broedlocatie.
Ook hebben de vogels grote belangstelling voor rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi's) met hun kunstmatige waterstromen.
De vogels zoeken hun voedsel met name aan de waterkant op slikkige of stenige oevers of natte balken. Daarnaast gebruiken ze kort grasland, paden, daken en ander oppervlakken, waar ze lopend achter insecten aanjagen.
Grote gele kwikken worden soms ook aangetroffen op plaatsen die minder geschikt lijken, zoals gekanaliseerde beeklopen of een nauwelijks stromend, suf slootje dat onder een snelweg doorloopt of zelfs een opslagplaats met bouwmaterialen.





Broedlocatie
Grote Gele Kwikken nestelen in allerlei nissen en holen, bijvoorbeeld onder bruggen, in sluisdeuren, nestkasten, op schuifbalken van stuwen en soms tussen boomwortels.

In Brabant is de soort een echte cultuurvolger en de nestlocatie bevind zich vrijwel altijd in een of ander menselijk bouwwerk.
In 2006 waren waterzuiveringen favoriet (8 paar), gevolgd door watermolens (7 paar), sluizen (6 paar), bruggen (4 paar) en kastelen (2 paar).
Een peilstok is soms genoeg voor een rustige broedplek (foto links) of tussen balken (foto rechts).
Hoewel de soort beslist vindingrijk is en aan weinig genoeg kan hebben, blijken de meeste van onze landschapsversierselen toch weinig nissen of andere ruimten te bieden. Dit blijkt wel uit het succes van nestkasten.
Maar echte nesten blijven mooier, een holte achter een muuranker kan ook voldoen (foto's onder).





Een geschikte plek: habitat èn broedlocatie
Om te zien of een plek geschikt is, moet je kijken naar nestgelegenheid en foerageergelegenheid in de omgeving.
Grote Gele Kwikstaarten hebben hierop soms onverwacht hun eigen visie, ook onderstaande foto toont een geschikte locatie: de vogels foerageerden op de stortstenen langs de oever en broedden ergens op de pilon onder het brugdek.




Enkele broedbiologische data


  • broedseizoen: half maart - half juli
  • aantal eieren: 5 (3-7)
  • broedduur: 12-14 dagen
  • jongen in nest:12 dagen
  • broedsels per seizoen: 2 (1- 4)

  • De periode van eerste-ei-leg tot uitvliegen valt als volgt globaal te berekenen:
    Na 5 legdagen start het broeden; dan 12-14 broeddagen; tijd tot uitvliegen 12 dagen. Dit maakt in totaal 29-31 dagen vanaf eerste ei tot uitvliegen van de jongen.
    Een (zeldzaam) vierde broedsel vindt soms plaats na het mislukken van een eerder broedsel dat jaar.
    Meer informatie over aantal legsels, eieren per legsel, predatie en broedsucces valt te lezen in het verslag van 10 jaar nestkastonderzoek in de Achterhoek. Hierin staat ook dat het broedsucces in nestkasten duidelijk hoger ligt dan in natuurlijke nesten.




    Onderscheid Gele en Grote Gele Kwikstaart
    Vaak worden deze twee soorten verward. Daarom hier een kort overzicht van de belangrijkste verschillen.
    De 'gewone' Gele Kwikstaart is een bewoner van cultuurland (akkers en graslanden). De Grote Gele Kwikstaart is juist een bewoner van beken en kanalen.
    De Gele Kwikstaart is een talrijke soort in Noord-Brabant met enkele duizenden broedparen, terwijl de Grote Gele in Noord-Brabant slechts enkele tientallen broedparen telt. Enkele kenmerken van beide soorten:

    Gele Kwikstaart
    op akkers en graslanden
    talrijke broedvogel
    van april t/m september
    bovenzijde olijfgroen
    mannetje met lichtgele keel
    vrij lange staart
    zwarte poten
    roep onopvallend sriie sriie
    ...
    Grote Gele Kwikstaart
    nabij stromend water
    zeldzame broedvogel
    jaarrond aanwezig
    bovenzijde leigrijs
    mannetje met zwarte keel
    zeer lange staart
    lichte poten
    roep hard tsieng...tsieng
    ...





























    Laatst gewijzigd 21/03/2015

    eco-on-site